• 5 Temmuz 2020

Kripto paradaki paradigma değişiminin nedeni tamamen duygusal

MURAT PALAVAR/ÖZBEKİSTANHABER
Özbekistan devleti 2019’un son ayında sürpriz bir karara imza attı. Dijital para konusunda ülke radikal bir değişikliğe gitti. Aralık ayında ‘Ulusal Proje Yönetim Ajansı’ vatandaşların yerleşik borsalarda bile kripto satın almasını yasakladı. Satış yapılabilir ama satın almak mümkün değil. Bu yasak gerçekten de şaşırtıcıydı. Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, döneminde ülke reformlarla adını duyururken neden böyle bir kısıtlamaya gidildi. Bu karar, neden kripto ticaretini yasallaştırmasından ve kripto değişim lisanslarını vermeye başlamasından sadece bir yıl sonra alındı. Aslında sorunun yanıtını yasal değişiklikteki nüanstan anlayabiliyoruz . Satabilirsin ama alamazsın! Kararından.

Peki bunun anlamı nedir? Digital piyasalardaki alış ve satış nasıl bir etki oluşturuyor? Ülkedeki dolar/som paritesini neden olumsuz etkiliyor? Hemen onu bir irdeleyelim. Eğer alış ve satış piyasası doğal akışında gitmiyor ve bir tarafta(alışta) anormal bir işlem hacmi varsa bu reel ülke piyasasını tersdüz eder. Peki neden böyle bir etki yapar. Olumsuz etkinin altındaki tek sebep digital para borsasının para transferi olarak kullanılmasından kaynaklanır.
Yani kripto para ile yurtdışına çıkartılan çok sayıda dolar piyasaları kasıp kavurur.

Bunu şöyle açıklayalım. Ülkenin para birimi Som ile kripto borsaya girmek isteyen bir Özbekistanlı kullanıcı ilk önce parasını dolara çevirmek zorunda. Yani som digital borsaya girerken şekil değiştirmek zorunda. Zorunda çünkü piyasa referans parası dolar. Som olan piyasaya giren para dolar olarak çıkar.

Eğer bir ülkede çok sayıda dijital coin transferi varsa bunun anlamı şudur. Dolar o ülkeden hızla çıkıyor demektir. Basit anlamda para enflasyonu yaşanacak demektir. Yerel para ülkede fazlalaşırken dolara talep hızla artacaktır. Suni bir para takası ile ‘yerel para anormal derecede piyasada kalacaktır’ demektir bu? Peki bunun reel piyasaya etkisi ne olacaktır? Diye sorulduğunda yerel para zayıflarken dolar ani bir şekilde yükselecektir. Kurda dolar lehine anormal bir yükseliş aynı zamanda buna bağlı olarak hiperenflasyon demektir bu.

Yani ülkede döviz kurları ihracat/ithalat dengesine bağlı olmaksızın piyasayı suni para hareketleri belirleyecektir. İşte Özbekistan bunu gördü. Evet radikal bir karar aldı, digital paraya yasal zemin hazırlayarak. Ama ne oldu kontrolsüz bir dijital para borsası ülkenin parasını allak bullak etti. Sadece bir yolda som 13’e yakın dolar karşısında eridi. İşte özellikle yazılarımda ifade ettiğim gibi Şevket Mirziyoyev ve ekibi çok iyi reformist olabilir. Ama argümanları tam ortaya koymadan ve kontrol mekanizmalarını oluşturmadan bunu yaparsanız ortaya çıkacak sonuç bu olur. Her seferinde böyle geri adım atmak zorunda kalırsınız.
Özbekistanlı yetkililer yasal değişiklik ile bu spekülatif para akışına bir dur demek istediler. İnşallah istediklerini yapabilirler. Biz de Türkiye’den Özbekistan’daki gelişmeleri sizler için yorumlamayı sürdürmeye gayret edeceğiz. Kalın sağlıcakla…
(Not:Kaynak gösterilmeden kullanılamaz. Özbekistanhaber tüm yasal haklarını kullanır)

mpalavar

Read Previous

Turgut Özal’ın bakanından Özbekistan’a mesaj var!

Read Next

Ünlü Türk Markası Taşkent’te açılışa hazırlanıyor

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir